Zachowek z praktycznego punktu widzenia

Z różnych względów członkowie najbliższej rodziny testatora nie są uwzględniani w testamencie. Jednakże nie wyklucza to wystąpienia przez osoby pominięte z roszczeniem o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku (ewentualnie jego uzupełnienia).

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego „Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, nalezą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zastępy uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).” Należy podkreślić, iż wysokość zachowku powinna być obliczana wedle cen z dnia orzekania o zachowku,w związku z czym odsetki od zachowku powinny być zasądzane od dnia wyroku zasądzającego zachowek.

Poruszając zagadnienie/ instytucję zachowku z praktycznego punktu widzenia nie sposób nie wspomnieć o dwóch „najnowszych” orzeczeniach Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie:

  1. z dnia 23 maja 2013 roku, sygn. akt I CSK 701/12 (Legalis nr 722287), które odnosiło się do kryteriów rynkowych jako głównego wskaźnika przy ustalaniu podstawy wymiaru zachowku oraz zakresu zastosowania metody kosztowej przy wycenie nieruchomości. Teza ww. wyroku:

  1. zasadniczym elementem podstawy wymiaru zachowku jest czysta wartość spadku, stanowiąca różnicę między wartością stanu czynnego, a wartością stanu biernego spadku. Ustalenie składu spadku następuje według zasad określonych w art. 922 KC z tym, że przy ustalaniu stanu biernego spadku nie uwzględnia się zobowiązań wynikających z zapisów i poleceń (art. 993 KC) oraz zobowiązań z zachowków. Ustalenie wartości poszczególnych składników wchodzących w skład spadku, w tym także ustalenie wartości nieruchomości dla określenia wymiaru zachowku powinno być oparte na kryteria rynkowych;

  2. brak obrotu podobnymi nieruchomościami tylko na rynku lokalnym nie stanowi wystarczającej przyczyny zastosowania wyceny nieruchomości według wartości odtworzeniowej. Dlatego poza nieruchomościami o szczególnym charakterze (np. cmentarzami, obiektami sakralnymi) oraz poza szczególnymi przepisami przewidującymi zastosowanie wartości odtworzeniowej (np. regulacje ubezpieczeniowe) podejście kosztowe ma obecnie marginalne znaczenie.

  1. z dnia 6 marca 2014 roku, sygn. akt V CSK 209/13 (Legalis nr 994641), które dotyczyło obliczania wysokości roszczenia pieniężnego osoby uprawnionej do zachowku. Teza ww. wyroku:

  1. przy obliczaniu wysokości roszczenia pieniężnego osoby uprawnionej do zachowku podstawowe znaczenie ma stan spadku (stan elementów majątkowych komponujących ten spadek, w tym np. przeznaczenie gospodarczo – społeczne nieruchomości gruntowej) w chwili otwarcia spadku oraz cena tych elementów z dnia orzekania o roszczeniu uprawnionego. Jednoznaczne stanowisko judykatury uwzględnia jednak interes osoby uprawnionej do zachowku, skoro pozwala właśnie przyjąć także wyższą cenę składników majątkowych należących do spadku niż cena w chwili otwarcia spadku (art. 924 KC). Nie przekonują argumenty, które miałyby usprawiedliwiać odmienne reguły obliczania wysokości zachowku, nawet przy wystąpieniu znacznego wzrostu cen niektórych elementów majątkowych należących do spadku”. Sumując, obliczenie zachowku dla pominiętego w testamencie spadkobiercy następuje na podstawie cen obowiązujących w chwili wydania wyroku przez sąd, a nie cen z daty sprzedaży majątku wchodzącego w skład spadku.

Marcin Zadrożny

Aplikant adwokacki

HILLS LTS S.A.

Be the first to comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Facebook

Google Plus